Sindirime Yardımcı Organlar ve Görevleri

Sindirime Yardımcı Organlar ve Görevleri
Karaciğer

sindirime-yardimci-organlarin-basinda-karaciger-gelir
Resim : Sindirime yardımcı organların başında karaciğer gelir
Yaşamın devamı için gerekli birçok fizyolojik olayın merkezi karaciğerdir. İç
organlarımızın en büyüğüdür. Kırmızı-kahverengidir. Oldukça sert kıvamlıdır, kolay yırtılabilir. 1,5 kg ağırlığındadır. Ayrıca 800-900 gr kan depolar. Üzerinde safra kesesi bulunur.
Başlıca görevleri:
Bir iç salgı bezidir: Salgıladığı maddeyi kana verir.
Bir dış salgı bezidir: Hücreleri tarafından salgıladığı safrayı (yağların sindirimine yarar), safra kesesinde toplar ve oradan sindirim borusuna döker.
Karaciğer, gerçek bir kimya fabrikasıdır. Bütün metabolizmaların kumanda merkezidir. Karbonhidratlar, glikoz aracılığı ile insan bedenini oluşturan hücrelerin başlıca enerji kaynağıdır. Örneğin beyin hücreleri, yalnızca glikozla beslenebilirler. Hücrelere yeterli miktarda glikozu götüren kandır.
Karaciğer; kan glikoz düzeyinin düzenlenmesinde önemli rol oynar. Kanın glikoz düzeyi sabit olmalıdır. Normalde 1 gr/lt (%90-110 mg)’dır. Kan şekeri düşerse kana glikoz verir. Oruç gibi hallerde dışarıdan olmadığı zaman karaciğer, şekeri ya glikojen depolarından alacak ya da başka maddelerden şeker yapacaktır. Kan şekeri yükselirse bir bölümünü alır ve depo eder.
Diğer bir ifadeyle karaciğer, kandaki şekeri sabit tutar. Bu görevini ya bağırsaktan gelen şeker fazlasını glikojen halinde depo ederek ya da bu glikojeni glikoz hâline getirip gerektiğinde kana geri vererek yerine getirir. Sindirilmiş şekerlerin çoğunluğu ekmek, sebzeler, tatlılar ve diğer şekerlemelerdir.
Protein metabolizmasına bağlı olarak amonyak sorunu ortaya çıkar. Besinlerin sindirimi ve proteinlerin yıkımı, kanda amonyak belirmesine yol açar. Bu madde, özellikle sinir hücreleri için bir çeşit zehirdir. Karaciğer, kanda dolaşan bu amonyağı yakalar, başka moleküllerle birleştirerek böbrekten atılan üre hâline getirir.
Yağların sindirimine yarayan safra; tuzlardan oluşur. Safra, karaciğerin parçaladığı veya bileşik yaptığı maddeleri de kapsar. Böylece karaciğer, artık maddelerini safra ile sindirim sistemine vermiş olur.
Karaciğer, yağların ve proteinlerin metabolizmasında da önemli rol oynar. Protein sentezi yapılmadığında aminoasitler kullanılamaz ve kandaki, sidikteki miktarları artar. Kan hücreleri; karaciğerde tahrip edilir ve yenilenir.
Demiri tespit edip depo eder, yeni alyuvarlar yapımında kullanımını sağlar. K vitamini etkisiyle, kanın pıhtılaşmasına yardımcı olur. D vitamini, cinsellik hormonları, kortizon gibi bileşiklerin metabolizmaları da karaciğer tarafından yönetilir. Karaciğer yaraları her zaman vahim, ekseri öldürücüdür. Daima ameliyat gerektirir.
 İltihaplı Hastalıklar: Bir mikroptan veya zehirlenmelerden ileri gelir. Bunların genel belirtisi sarılıktır.
 Müzmin İltihaplı Hastalıklar: Genellikle alkolden veya zehirlenmelerden ileri gelir. Bazen kendiliğinden ortaya çıkan sirozlardır.
 Urlu Hastalıklar: Doğrudan karaciğerde oluşan kanser.
 Görev Yetmezliği: Karaciğerin bütün fonksiyonlarını veya bir kısım fonksiyonunu yerine getirememesidir.
Bazı yiyecekler, karaciğerin iyi çalışmasına yardım ederler, bunlar: Brokoli, lahana, karnabahar, kırmızı turp, sarmısak, soğan, yumurta ve sülfürce zengin yiyecekler, bulgur, kuru taneliler, folik asitçe zengin koyu yeşil yapraklı sebzeler, B12 vitaminince zengin hayvan ürünleri, yağsız yiyecekler.
Böbrekler bobrekler-suzgec-secici-ve-duzenleyici-bir-organdir
Resim : Böbrekler süzgeç, seçici ve düzenleyici bir organdır
Omurganın iki yanında fasulye biçimindedirler. Kırmızı renktedir. Böbrek, bir temizleyici süzgeç ve özellikle de seçici, düzenleyici bir organdır. Organizmanın dışarı atması veya saklaması gerekenleri seçer. Artıklar, zehirler ve fazla maddeler sidikle dışarı atılır.
Yararlı, gerekli ya da vazgeçilmez öğeler tutulup, yeniden organizma dolaşımına katılır. Böylece böbrek, günde yaklaşık 180 lt su ve 600 gr tuzu kandan ayırdıktan sonra yeniden geri emer.
Glikoz, normalde bütünüyle geri emilir. Sağlıklı kişide sidiğe glikoz geçmez. Sodyum klorür, kalsiyum ve fosfatlar %90 geri emilir.
Böbrek, diğer organlarla özellikle akciğerle birlikte kanın, asit-alkali dengesinin korunmasına katkıda bulunur. Kanın pH değeri 7,30 – 7,45 arasında oynar. 7,00′nin altında ve 7,80′in üzerinde yaşam olanaksızdır.
Protein sentezi yapılmadığında, aminoasitler kullanılamaz ve kandaki, sidikteki miktarları artar (kan protein düzeyi normalde % 7 – 8 mg dır).
Böbrek, kan basıncını düzenleyen başlıca sistemlerden biridir. Süzme işlemini, yumacık yerine getirir. Kan ortalama dakikada 4 lt (günde 3760 lt) kanı organizmaya dağıtır. Böbreğe günde 1700 lt’den çok kan gelir (dakikada 1,2 lt). Bunun %10′unundan çoğu yumacık tarafından süzülür. Yumacıkların en fazla temizleme yeteneği, günlük 180 lt dir.
Sonuçta 1 – 1,5 lt sidik ortaya çıkar. İşeme isteği, sidik torbasındaki sidiğin basıncıyla uyanır.
Bu istek, genellikle 300 mlt den sonra kendini gösterir.
Bağışıklık Görevi
Sindirim borusu aynı zamanda bağışıklık sisteminin bir bölümüdür. Midenin düşük pH (1-4 arası) seviyesi, mideye giriş yapan birçok mikroorganizma için ölümcüldür. Benzer bir şekilde, mukus (IgA antikorları içerir) bu mikroorganizmaların çoğunu nötralize eder.
Sindirim borusundaki diğer faktörler de(safra ve tükürükteki enzimler dahil) bağışıklığa yardımcı olurlar. Sağlığa yardımcı Bağırsak bakterileri de potansiyel olarak zararlı olabilecek sindirim borusundaki bakterilerin aşırı çoğalmasını önlemeye yardımcı olur.